> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://the-tower-1.ghost.io/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# Học cách Công nghiệp hoá: Từ tăng trưởng dựa trên lợi thế sẵn có đến kiến tạo giá trị nhờ chính sách hỗ trợ
- URL: https://the-tower-1.ghost.io/hoc-cach-cong-nghiep-hoa-tu-tang-truong-dua-tren-loi-the-san-co-den-kien-tao-gia-tri-nho-chinh-sach-ho-tro/
- Published: 2026-08-12T06:59:47.000Z
- Updated: 2026-08-12T07:13:07.000Z
- Author: The Tower
- Tags: Phi Hư Cấu

Cuốn sách này lần đầu tiên được xuất bản bằng tiếng Anh vào năm 2013, là kết quả của quá trình nghiên cứu so sánh chính sách của tôi ở Châu Á và Châu Phi. Câu hỏi nghiên cứu cơ bản mà tôi đặt ra là: Tại sao một số quốc gia công nghiệp hóa rất nhanh và đạt tới trình độ công nghệ tiên tiến hàng đầu, trong khi những quốc gia khác lại tăng trưởng chậm hơn và bị mắc kẹt trong bẫy thu nhập trung bình. Có người lý giải điều này bằng yếu tố tài nguyên thiên nhiên sẵn có như dầu mỏ, khí đốt, đồng và kim loại hiếm. Có người lại cho rằng nguyên nhân xuất phát từ đặc tính dân tộc và con người ở đó; có dân tộc thông minh, chăm chỉ, trong khi dân tộc khác lại lười biếng và thiếu hiểu biết. Nhưng trực giác mách bảo tôi rằng đó không phải là câu trả lời đúng. Ngay cả khi một quốc gia thiếu thốn tài nguyên thiên nhiên, và kể cả khi người dân của họ ban đầu có thụ động trong hoạt động kinh tế, thì quốc gia đó vẫn có thể tự chuyển mình và vươn lên. Các nguồn lực và lợi thế sẵn có chỉ xác định điểm khởi đầu của một quốc gia, nhưng tương lai của nó – quá trình tiến nhanh và xa đến mức nào kể từ vạch xuất phát ban đầu – phụ thuộc một cách then chốt vào nỗ lực của người dân và chính phủ.

Tri thức, chứ không phải tài nguyên thiên nhiên hay lực lượng lao động sẵn có, mới là yếu tố quyết định vận mệnh của một quốc gia. Nhưng đó không phải là loại tri thức có thể dễ dàng tải về từ internet. Để trở thành một quốc gia phát triển thực sự, cần một loại tri thức thực tiễn đặc biệt nhằm dẫn dắt đất nước thoát ra khỏi nhiều sự trói buộc và vượt qua những cú sốc trên con đường tiến tới công nghiệp hóa hoàn toàn. Điều này đòi hỏi không chỉ lý thuyết và dữ liệu, mà còn cả tư duy và thái độ đúng đắn, sự nhạy bén và quyết tâm chính trị, lòng tận tụy với Tổ quốc, năng lực quản trị và năng lực công nghệ. Quá trình thử và sai, cùng với việc học hỏi từ các quốc gia khác cũng như từ chính sai lầm của đất nước mình là điều tối quan trọng. Việc học hỏi những tri thức này không phải chỉ bằng lý trí mà còn bằng cả trái tim. Tất cả các nền kinh tế đạt thành tựu vượt bậc ở Đông Á, bao gồm Nhật Bản, Đài Loan, Hàn Quốc và Singapore, đều thể hiện những đặc điểm này trong giai đoạn tăng trưởng thần kỳ. Cuốn sách này là một nỗ lực nhằm lý giải quá trình học hỏi chính sách đó, vốn là điều thiết yếu để đạt tới thu nhập cao và trình độ công nghệ cao.

Trong số nhiều quốc gia Châu Á và Châu Phi mà tôi đã nghiên cứu, Việt Nam chiếm một vị trí đặc biệt thân thương trong lòng tôi, bởi tôi đã đến Việt Nam rất nhiều lần (khoảng 250 lần; giờ tôi đã thôi không còn ghi chép chính xác lại nữa). Tôi đã dành rất nhiều thời gian nghiên cứu nền kinh tế Việt Nam, và thậm chí còn sống cùng những người con nuôi và cháu nuôi người Việt của tôi hễ khi tôi trở về Hà Nội. Sau khi nghiên cứu quá trình phát triển của Việt Nam trong ba thập kỷ qua, tôi tin tưởng sâu sắc rằng Việt Nam nhất định phải tiếp thu được loại tri thức chính sách thực tiễn này vào đúng thời điểm bước ngoặt trong lịch sử phát triển của mình.

Khi lần đầu tiên đến Việt Nam vào năm 1995, tôi thấy trên đường phố Hà Nội xe đạp nhiều hơn xe máy. Ô tô thì hiếm hoi và chỉ có cơ quan chính phủ và các tổ chức nước ngoài sử dụng mà thôi. Hà Nội khi đó chỉ có vài khách sạn, nhà hàng và đèn giao thông. Các cán bộ chính phủ thường nói với chúng tôi: ‘Việt Nam rất nghèo và chúng tôi không biết gì về kinh tế thị trường.’ Giờ đây, mọi thứ đã thay đổi và các thành phố của Việt Nam trông rất hiện đại với nhiều tòa nhà cao tầng, cửa hiệu và quán cà phê thời thượng, đường cao tốc, xe điện, v.v. Đây là một thành tựu lớn, nhưng Việt Nam đang phải đối mặt với những thách thức tiếp theo. Đất nước rồi sẽ sớm tiến tới ngưỡng thu nhập trung bình cao, nhưng con đường đến mức thu nhập cao vẫn còn dài và đầy chông gai. Để tiến xa hơn nữa, Việt Nam cần có tri thức và hành động mới.

Liệu Việt Nam có thể vượt qua bẫy thu nhập trung bình và đạt mức thu nhập cao vào năm 2045 hay không? Câu trả lời phụ thuộc then chốt vào việc Việt Nam có thể chuyển đổi thành công phương pháp hoạch định chính sách của mình hay không. Đảng và Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều nghị quyết và quyết định, tổ chức nhiều ủy ban và hội nghị, cũng như soạn thảo nhiều báo cáo và khuyến nghị chính sách. Nhưng những hành động hiệu quả thực sự thì chưa nhiều. Việt Nam vẫn tiếp tục bàn luận về những vấn đề cũ (kỹ năng, kỹ thuật, năng suất, công nghệ thông tin, chuyển giao công nghệ, liên kết doanh nghiệp, công nghiệp hỗ trợ, cải cách hành chính, v.v.) suốt 30 năm qua mà chưa giải quyết được dứt điểm. Bài phát biểu thì rất nhiều, nhưng việc thực thi chính sách thì chưa trọn vẹn.

Tôi tin tưởng chắc chắn rằng Việt Nam có thể đạt tới mức thu nhập cao nếu cải thiện mạnh mẽ quá trình hoạch định chính sách. Khi đó, Việt Nam sẽ gia nhập nhóm các nền kinh tế thành công cùng với Nhật Bản, Đài Loan, Hàn Quốc và Singapore. Nhưng tôi cũng tin rằng Việt Nam chắc chắn sẽ rơi vào bẫy thu nhập trung bình nếu phương pháp hoạch định và thực thi chính sách hiện tại không thay đổi. Do đó, chất lượng chính sách chính là chìa khóa cho vận mệnh tương lai của Việt Nam. Tôi hi vọng cuốn sách này sẽ mang đến cho các nhà lãnh đạo, cán bộ và độc giả Việt Nam những ý tưởng ban đầu về cách thức cải thiện chính sách.

![](https://storage.ghost.io/c/2e/fe/2efeddc9-7f8c-4552-8520-ced42c7166a6/content/images/2026/08/ho--c-ca--ch-co--ng-nghie----p-hoa-----kenichi-ohno.png)

Cuốn sách này chứa đựng nhiều ví dụ chính sách từ các quốc gia khác nhau. Ngoài ra, còn có một chương viết về Việt Nam dựa trên những thông tin tôi thu thập trước năm 2013 (Chương 9). Chắc chắn rằng từ đó đến nay nhiều điều đã thay đổi và một số phân tích có thể đã trở nên lỗi thời. Điều tương tự cũng có thể nói về các trường hợp ở những quốc gia khác. Tuy nhiên, tôi phải nhấn mạnh rằng các bài học chính sách trong quá khứ không bao giờ là cũ, miễn là người ta biết cách học hỏi và vận dụng chúng một cách đúng đắn.

Trong bất kỳ so sánh nào cũng luôn có những yếu tố không thay đổi (cái chung) và những yếu tố mang tính đặc thù của từng quốc gia hay từng thời kỳ (cái đặc thù). Điều này cũng đúng trong so sánh chính sách của chúng ta. Chẳng hạn, sự lãnh đạo quốc gia mạnh mẽ và hiệu quả, sự phối hợp liên bộ, quan hệ đối tác giữa chính phủ và doanh nghiệp, giáo dục và đào tạo, xúc tiến xuất khẩu, nâng cấp công nghệ, v.v. đều là những điều cần thiết cho mọi quốc gia, cả phát triển lẫn đang phát triển. Nhưng cách thức cụ thể để đạt được chúng lại phụ thuộc vào từng nền kinh tế và từng giai đoạn. Chính sách thúc đẩy doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) của Đài Loan khác với của Malaysia do mức độ năng động khác nhau trong khu vực SME, cũng như năng lực hành chính và cấu trúc xã hội khác nhau. Tuy nhiên, cả hai đều đạt được những kết quả tốt. Điều này có nghĩa là chính sách tốt không phải là duy nhất, mà có nhiều, và chúng cần được điều chỉnh cho phù hợp với nhu cầu của từng nền kinh tế.

Nếu một người hiểu được nguyên tắc này và phân biệt rõ được cái chung và cái đặc thù, thì bất kỳ ví dụ nào từ quá khứ hoặc từ một quốc gia khác đều trở thành bài học quý báu. Các nhà hoạch định chính sách của Việt Nam nên xây dựng một mô hình phù hợp nhất cho Việt Nam dựa trên những tư liệu thu thập được từ quá khứ và từ kinh nghiệm quốc tế. Họ không nên sao chép nguyên xi các mô hình nước ngoài, bởi điều kiện ở Việt Nam và ở nước ngoài là khác nhau.

Cuốn sách này được dịch sang tiếng Việt vào năm 2019 bởi một nhóm các chuyên gia trẻ (Phạm Thị Hương, Bùi Thị Thùy Linh, Trần Hồng Vân) tại Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR), một tổ chức nghiên cứu nằm trong Đại học Quốc gia Hà Nội, dưới sự hướng dẫn và giám sát của Tiến sĩ Nguyễn Đức Thành, khi đó là Viện trưởng VEPR. Tuy nhiên, bản dịch gần như đã bị lãng quên trong vài năm sau đó do sự tái cơ cấu và thay đổi nhân sự tại VEPR trong và sau mùa dịch Covid-19\. Rất may mắn là gần đây Tiến sĩ Nguyễn Đức Thành – hiện là Chủ tịch sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược (VESS) – đã tìm lại được bản dịch và tận tình thu xếp cho việc xuất bản. Tôi vô cùng vui mừng khi cuốn sách của mình cuối cùng cũng đến được tay độc giả Việt Nam, và tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến nhóm dịch giả cùng Tiến sĩ Thành vì những nỗ lực của họ.

**Kenichi Ohno**

Tokyo, 27/9/2025

*Học cách Công nghiệp hoá: Từ tăng trưởng dựa trên lợi thế sẵn có đến kiến tạo giá trị nhờ chính sách hỗ trợ*, Kenichi Ohno, 2025 (VESS và Broaden Economics tổ chức bản thảo, NXB Thế giới và Khải Minh Books xuất bản và phát hành)